Gasmarkt zoekt balans richting winter

De energiemarkten blijven richting de winter gevoelig voor ontwikkelingen rond de gasopslagen en LNG-aanvoer. Europese gasvoorraden liggen duidelijk onder het niveau van vorig jaar. Ondertussen stelt Europa de vuldoelen naar beneden bij om zo de invloed op de markt te beperken. Tegelijkertijd bevestigen Prinsjesdag en het geactualiseerde Nationaal Plan Energiesysteem dat elektrificatie de centrale route blijft binnen het Nederlandse energiesysteem. Hierdoor blijft de energiemarkt balanceren tussen de uitdagingen van vandaag en de investeringen voor morgen.

Samenvatting

• Kabinet zet met Prinsjesdag sterk in op elektrificatie en netuitbreiding

• Nederland verlaagt het vuldoel voor gasopslagen naar 64%

• Termijnprijzen gas voor frontmaand met 7% omlaag binnen een dag

• Elektriciteitsprijzen voor zowel lange als korte termijn relatief hoog

Prijsontwikkelingen

Elektrificatie centraal in beleid

Prinsjesdag en het geactualiseerde Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) bevestigen dat elektrificatie de komende jaren centraal blijft staan in het Nederlandse energiebeleid. Het kabinet trekt extra middelen uit voor uitbreiding van wind- en zonne-energie, batterijopslag en het elektriciteitsnet. Daarbij lopen de geraamde investeringen in het net op tot 212 miljard euro richting 2040.

Voor energiegebruikers blijft daarbij één uitdaging centraal staan: voldoende netcapaciteit. Het kabinet noemt netcongestie opnieuw als een van de belangrijkste risico’s voor de energietransitie. Daarmee blijven investeringen in het elektriciteitsnet een belangrijke factor voor de toekomstige ontwikkeling van elektriciteitsprijzen en aansluitmogelijkheden.

Compensatie voor glastuinbouw

Voor de glastuinbouw bevat Prinsjesdag enkele relevante wijzigingen. De afschaffing van de CO₂-heffing voor de sector wordt uitgesteld naar 2028, zodat deze aansluit op de invoering van ETS-2. Daarnaast komt er in 2027 een tijdelijke verlaging van de energiebelasting als compensatie voor de hogere kosten die ontstaan door de voorgenomen bijmengverplichting voor groen gas. De compensatie bedraagt naar verwachting 51 miljoen euro. Tegelijkertijd blijft er onzekerheid bestaan over de verdere invulling van ETS-2 en de toekomstige CO₂-prijs voor de sector. Daardoor blijven de structurele kostenontwikkelingen voor aardgas ook na 2027 nog onderwerp van het politieke debat.

Gasmarkt blijft kwetsbaar

De TTF-frontmaand sloot op maandag 14 september op 80,6 €ct/m³ en noteerde daarmee de hoogste slotstand sinds begin 2023. Twee dagen later, op 16 september, was een zeer volatiele handelsdag met juiste grote prijsdalingen. Gedurende de dag bewoog de prijs voor de frontmaand tussen 80,6 en 74,9 €ct/m³. Een vergrote output uit windenergie en een aantal relatief warme dagen lagen hier ten grondslag aan.

Desondanks blijft de druk op de gasmarkt onverminderd groot. De LNG-markt blijft daarbij een belangrijke prijsfactor. De LNG-aanvoer naar Europa nam in september iets af ten opzichte van augustus, terwijl ook de Aziatische vraag robuust blijft. De Aziatische JKM-prijs bevindt zich op dit moment onder de TTF-prijs, wat in het voordeel van Europa werkt voor het aantrekken van LNG. Europa blijft daarentegen afhankelijk van relatief hoge gasprijzen om voldoende LNG aan te trekken voor de winter.

Europa stelt vuldoelen naar beneden bij

Ook de vulgraad speelt een grote rol in de prijsvorming op dit moment. De Europese gasopslagen zijn voor circa 69% gevuld. Europa heeft besloten de vuldoelen te verlagen. Voor Nederland betekent dit dat het vuldoel van 115 TWh naar 93 TWh gaat, wat gelijkstaat aan een vulgraad van 64%. Volgens het kabinet is de leveringszekerheid daarmee voldoende geborgd. De vulgraad in Nederland is momenteel 53%. Tegelijkertijd heeft Duitsland staatsbedrijf SEFE gevraagd extra gas aan te kopen om de Duitse opslagvulling te ondersteunen. Al met al is de kans op blijvende verhoogde prijzen voor aankomende winter nog steeds groot.

Elektriciteit volgt gasmarkt

Ook de elektriciteitsmarkt blijft sterk afhankelijk van ontwikkelingen op de gasmarkt. De relatief hoge gasprijzen ondersteunen de termijnprijzen voor elektriciteit, terwijl ook de kosten voor emissierechten een belangrijke kostenfactor blijft voor de elektriciteitsproductie. De elektriciteitsprijzen voor de aankomende wintermaanden bevonden zich aan het begin van deze week rond de hoogste niveaus van dit jaar. Baseblokken voor november en december 2026 en januari en februari 2027 klommen tot bijna 200 €/MWh. Daarmee blijven de langetermijnprijzen aanzienlijk hoger dan eerder deze zomer.

Ook op de spotmarkt is de invloed van de gasprijzen goed te zijn. Op de momenten dat er weinig tot geen wind en zon beschikbaar was, met name in de avonduren, liepen de kwartierprijzen op tot uitschieters van boven de 600 €/MWh. Kwartierprijzen boven de 200 €/MWh zien we nu vrijwel dagelijks in de vroege ochtend en in de avond.

Warmtekosten blijven verhoogd

Voor WKK-gebruikers blijven de warmtekosten onder druk staan. De combinatie van relatief hoge gas- en elektriciteitsprijzen en emissierechten van boven de 85 €/ton zorgt ervoor dat de warmtekosten voor de WKK ook hoog blijven, met name voor de eerstvolgende kwartalen jaar 2027. Zo is de prijs voor Cal-2027 gestegen van 29,0 €ct/m³ op 9 september naar 32,5 €ct/m³ op 16 september. 

Vooruitblik

Voor de komende week blijven de Europese gasopslagen, LNG-aanvoer en ontwikkelingen in het Midden-Oosten de belangrijkste prijsdrivers. Ondanks de tijdelijke daling van de TTF-prijzen blijven de onderliggende marktfundamenten krap. Daar komt bij dat het Noors onderhoud nog tot het einde van de maand op grootschalige schaal plaatsvindt. Dit houdt opwaartse druk op de gasprijzen. Qua weersvoorspellingen lijkt aankomende week iets warmer te worden. Dit kan de druk enigszins verlichten en kan leiden tot een hoger vultempo van de gasopslagen.

De volgende Marktvisie verschijnt op donderdag 24 september.