Weer neemt regie over energiemarkten

De energiemarkten kwamen afgelopen week verder los van de sterke geopolitieke prijsstijging van eind oktober. Vooral op de gasmarkt verdween een deel van de eerder opgebouwde risicopremie door signalen van diplomatieke toenadering rond Iran. Daarmee is de markt duidelijk rustiger geworden, maar de fundamentele situatie blijft kwetsbaar. De Europese gasvoorraden zijn relatief laag, terwijl de aanvoer van LNG uit het Midden-Oosten nog altijd onzeker is. Op de elektriciteitsmarkt zorgden juist weinig wind en hoge gaskosten voor uitzonderlijk hoge prijzen.

Samenvatting

• Voorstel vanuit Iran zorgt voor daling gasprijzen
• Gesprekken over langere toegang EBN tot gasvelden
• Uitzonderlijk hoge EPEX-prijzen
• Opwaartse druk op gasprijzen door weer en onderhoud

Prijsontwikkelingen

Gasprijs gestuwd door weersomstandigheden

Tussen 5 en 9 november bewogen de gasprijzen neerwaarts, zowel op de korte als de langere termijn. Dec-26 daalde daarbij van 88,5 ct/m³ naar 80,5 ct/m³. Op maandag 9 november versnelde de daling na berichten over een door Qatar bemiddeld voorstel van Iran aan de Verenigde Staten. Een heropening van de Straat van Hormuz zou onderdeel zijn van het voorstel, in ruil voor verlichting van blokkades en sancties. Omdat beide partijen de genoemde voorwaarden niet bevestigden, bleef concreet zicht op de-escalatie echter uit.

Vanaf 9 november nam de opwaartse druk weer toe, vooral in de komende wintermaanden. Maandcontracten stegen sterker dan de spotmarkt, met voor februari 2027 een stijging van bijna 3,5 ct/m³. Tegelijkertijd liep het prijsverschil tussen zomer 2027 en winter 2027 verder op. Koudere temperatuurverwachtingen en langer durend onderhoud na een ongeplande Noorse uitval gaven de wintercontracten daarbij extra steun. De markt prijsde daarmee opnieuw meer risico in voor de winterperiode, wanneer de Europese gasvoorraden verder zijn aangesproken.

Meerjarige gasvoorraad als strategische buffer

De discussie over de Nederlandse gasopslagen verschuift steeds meer van het jaarlijkse vuldoel naar de vraag hoeveel gas Nederland structureel beschikbaar wil houden. De Tweede Kamer wil dat EBN de mogelijkheid krijgt om gas meerdere jaren in opslag te houden. Daarmee kan worden voorkomen dat gas na een zachte winter wordt verkocht, om richting een volgende winter opnieuw te moeten worden ingekocht. Opslag kan zo nadrukkelijker als strategische buffer worden ingezet. Daar staan mogelijke kosten voor de overheid en minder ruimte voor commerciële opslag tegenover. De toekomst van Norg en Grijpskerk blijft daarbij een belangrijke randvoorwaarde.

Gasvoorraden en LNG

Nu het stookseizoen op gang komt, verschuift de aandacht steeds sterker naar de Europese gasvoorraden. De uitgangspositie is minder comfortabel dan in de afgelopen jaren. Daardoor is niet alleen het absolute voorraadniveau van belang, maar vooral het tempo waarin tijdens koudere perioden gas uit de opslagen wordt onttrokken. Bij een koude winter bestaat het risico dat de Nederlandse voorraden tot onder de 10% dalen.

Tegelijkertijd neemt het belang van alternatieve aanvoer verder toe. Vanaf 1 januari 2027 stopt de import van Russisch LNG, terwijl Europa door de verstoring van LNG uit Qatar al sterker is aangewezen op andere bronnen. Ook de rol van Nederland als doorvoerland kan hierdoor toenemen, bijvoorbeeld wanneer grotere LNG-volumes via Nederland richting Duitsland worden getransporteerd. Die verschuiving heeft ook een prijskaartje. De Europese energietoezichthouder ACER schatte eind oktober dat de verstoring rond de Straat van Hormuz de EU tot dan toe miljarden euro’s aan extra energiekosten heeft gekost, doordat duurder LNG uit andere regio’s moest worden aangetrokken.

Hoge elektriciteitsprijzen

Op de Nederlandse elektriciteitsmarkt was afgelopen week goed zichtbaar hoe sterk gas en hernieuwbare productie elkaar momenteel beïnvloeden. Tussen 5 en 10 november lag de gemiddelde EPEX-prijs rond de 274 €/MWh. Op meerdere dagen kwam het daggemiddelde boven 310 €/MWh uit. De belangrijkste oorzaak was de zeer beperkte productie uit wind en zon. Op zondag 8 november kwam de duurzame productie op slechts ongeveer 4 GW uit, terwijl op 9 november een kwartierprijs van ongeveer 624 €/MWh werd bereikt.

Bij weinig wind moeten vaker regelbare centrales worden ingezet. Omdat gascentrales momenteel met hoge brandstofkosten te maken hebben, vertaalt dat zich snel naar hoge marginale elektriciteitsprijzen. Ook voor de OTC-markt is er op dit moment een opwaartse beweging in de prijzen, vooral voor Q1-27. De hoge vraag van gasgestookte centrales legt druk op de voorraden later in de winter. Dat risico wordt ingeprijsd.

Vooruitblik

De komende weken blijven vooral het weer, de LNG-aanvoer en de ontwikkelingen in het Midden-Oosten richtinggevend. De recente ontspanning tussen de VS en Iran kan verdere risicopremie uit de gasmarkt halen, maar uiteindelijk blijft de fysieke LNG-aanvoer bepalend.

Met het oplopen van de warmtevraag komt het tempo van de voorraadonttrekkingen nadrukkelijker in beeld. De relatief lage voorraadpositie maakt de markt kwetsbaar wanneer kou samenvalt met weinig wind. Een zachte en windrijke periode werkt juist de andere kant op: een lagere warmtevraag en meer windproductie beperken de inzet van gascentrales en kunnen daarmee neerwaartse prijsdruk geven.

Voor de korte termijn wordt in Nederland eerst relatief koel en droog herfstweer verwacht. Vanaf volgende week kan zachter en natter weer de warmtevraag wat temperen. Tegelijkertijd kan extra neerslag in Europa de waterkrachtproductie ondersteunen. Voor de elektriciteitsmarkt blijft uiteindelijk vooral de combinatie van temperatuur, wind en beschikbare hernieuwbare productie richtinggevend.

Webinar Energiemarkten

Op zoek naar meer verdieping? Op woensdag 25 november organiseert AgroEnergy een webinar over de energiemarkten. We praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen en verwachtingen voor de komende winter. Aan bod komen onder andere de prijzen van gas, elektriciteit en warmte, de leveringszekerheid van gas en ontwikkelingen op de EPEX-markt. Deelname is gratis.

Aanmelden webinar

De volgende marktvisie verschijnt op donderdag 19 november.