Geopolitieke risico’s houden grip op energiemarkt

De energiemarkten blijven deze week sterk in het teken staan van de oplopende geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. Nieuwe aanvallen op energie-infrastructuur en tankers vergroten het risico op verstoringen van olie- en LNG-stromen door de Straat van Hormuz. Tegelijkertijd begint Europa het stookseizoen met relatief lage gasvoorraden, waardoor de markt gevoeliger is voor koud weer en tegenvallende LNG-aanvoer. Ook op de elektriciteitsmarkt blijft de hoge gasprijs belangrijk, vooral op momenten dat er weinig wind- en zonneproductie beschikbaar is.

Samenvatting

• Geopolitieke spanningen zorgen voor een hogere risicopremie in gas en olie
• Europese gasvoorraden starten het stookseizoen op laag niveau
• Aziatische LNG-prijzen blijven concurreren met Europa om beschikbare ladingen
• Weinig wind en zon vergroten de invloed dan gascentrales op de stroomprijs

Prijsontwikkelingen

Gasprijzen opnieuw omhoog

De gasmarkt is de afgelopen week verder opgelopen. Vorige week noteerde TTF daggas 76,7 ect/m³ en TTF Cal-27 62,6 ect/m³, tegenover respectievelijk 72,6 en 55,9 ect/m³ een week eerder. Daarmee was de stijgende beweging toen al duidelijk zichtbaar. Op de korte termijn kwamen verschillende factoren samen. Het Nederlandse gassysteem was dinsdagmiddag aan de krappe kant, terwijl de verwachting voor de zonneproductie voor de rest van de week neerwaarts was bijgesteld. Minder zonneproductie betekent meer behoefte aan regelbaar vermogen. Wanneer gascentrales hierdoor nodig zijn, kan dit de gasvraag ondersteunen.

Daarnaast speelde de Noorse aanvoer een rol. Een ongeplande storing bij het Noorse Kårstø gasveld beperkte de beschikbare capaciteit tijdelijk met circa 12,6 miljoen m³ per dag. De storing is verlengd tot 15 oktober. Nu het stookseizoen is begonnen en de Europese gasvoorraden laag zijn, wordt de markt gevoeliger voor dergelijke verstoringen.

De grootste risicopremie komt echter nog altijd vanuit het Midden-Oosten. Nieuwe aanvallen op energie-infrastructuur en tankers vergroten de onzekerheid over olie- en LNG-stromen door de Straat van Hormuz. Hoewel de LNG-stromen sinds september enigszins zijn hersteld, liggen deze nog ruim onder het niveau van voor het conflict. Zolang een verdere verstoring uitblijft, vertaalt de onzekerheid zich vooral in een risicopremie. Een nieuwe beperking van de LNG-export in het Midden-Oosten kan de mondiale gasbalans snel verder aanscherpen.

Gasvoorraden worden belangrijker nu het stookseizoen begint

Ook de uitgangspositie voor de winter blijft een belangrijk aandachtspunt. De Europese gasvoorraden stonden op 12 oktober op circa 74%. Een jaar eerder was dit ruim 83% en het vijfjaarsgemiddelde voor deze datum ligt rond 89%. Nederland loopt met een vulgraad van circa 63% nog verder achter. Dat betekent niet dat Europa direct met fysieke tekorten wordt geconfronteerd, maar wel dat er minder buffer beschikbaar is wanneer meerdere ongunstige factoren tegelijkertijd optreden. Denk hierbij aan een koude winterperiode, weinig wind, hoge inzet van gascentrales en tegenvallende LNG- of Noorse aanvoer.

Nu het stookseizoen begint, verschuift de aandacht bovendien van het vullen van de opslagen naar de snelheid waarmee deze worden aangesproken. Het dagelijks evenwicht tussen LNG-aanvoer, Noorse pijpleidingstromen, gasvraag en opslagonttrekkingen wordt daarmee steeds belangrijker.

Ook de concurrentie met Azië blijft relevant. De Aziatische JKM-prijs ligt momenteel circa 1,34 Dollar/MMBtu boven de Europese TTF. Azië is daarmee op prijsniveau aantrekkelijker voor beschikbare LNG-ladingen, al wordt een deel van het verschil tenietgedaan door transportkosten. Een verdere stijging van de Aziatische premie kan de concurrentie om flexibele LNG-ladingen vergroten en daarmee ook de TTF-prijs ondersteunen.

Geopolitieke risico’s houden olieprijzen hoog

Ook de oliemarkt blijft sterk reageren op de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Brent noteerde woensdag boven de 106 Dollar per vat. Nieuwe raket- en droneaanvallen in Saudi-Arabië en aanvallen op olietankers in de Straat van Hormuz vergroten de zorgen over energiestromen vanuit de Perzische Golf. Ook aanvallen op energie-infrastructuur in Saudi-Arabië onderstrepen de verdere escalatie. Zolang het risico op verstoringen van belangrijke exportroutes hoog blijft, blijft een geopolitieke risicopremie onderdeel van de olieprijs. Tegelijkertijd blijven de onderliggende vraag- en aanbodverhouding belangrijk. OPEC heeft de verwachting voor de wereldwijde olievraag in 2027 verhoogd. In combinatie met de geopolitieke onzekerheid blijft de oliemarkt daardoor gevoelig.

Weinig hernieuwbaar vermogen maakt gasprijs extra relevant

Op de Nederlandse elektriciteitsmarkt blijven wind- en zonneproductie bepalend voor de dagelijkse prijsverschillen. Vorige week lagen de gemiddelde Day Ahead-prijzen relatief hoog door de combinatie van beperkte hernieuwbare productie en een sterk gestegen gasprijs. Hetzelfde mechanisme blijft deze week zichtbaar. Bij weinig zon en wind neemt de behoefte aan regelbare elektriciteitsproductie toe. Gas- en kolencentrales komen hierdoor vaker in de merit order naar boven, waardoor de hogere brandstofkosten sterker doorwerken in de elektriciteitsprijs.

Naast de gasprijzen blijven ook CO₂-rechten een belangrijke kostencomponent voor elektriciteitsproductie. Europese emissierechten noteerden op 14 oktober rond 87 euro/ton. De combinatie van hoge gas- en CO₂-prijzen houdt daarmee de productiekosten van gasgestookte centrales hoog.

Vooruitblik

De komende weken blijven geopolitiek, het weer en de beschikbaarheid van LNG bepalend voor de energiemarkt. Na het relatief zachte weer van deze week wordt vanaf volgende week koeler weer verwacht. In Nederland komen de maximumtemperaturen rond de 10 tot 14 graden Celsius uit. Dit kan de gasvraag voor verwarming verhogen.

Voor de elektriciteitsmarkt blijft vooral de ontwikkeling van wind- en zonneproductie belangrijk. In deze periode van het jaar neemt de bijdrage van zonne-energie af, waardoor de windproductie steeds bepalender wordt voor de inzet van regelbaar vermogen. Perioden met weinig wind kunnen daardoor, zeker in combinatie met hoge gasprijzen, relatief snel tot hogere EPEX-prijzen leiden. Meer wind kan juist voor verlichting zorgen door de inzet van gascentrales terug te dringen.

De grootste onzekerheid blijft geopolitiek. Zolang de LNG- en oliestromen uit het Midden-Oosten niet verder worden verstoord, blijft een belangrijk deel van het risico verwerkt in de huidige prijzen. Een nieuwe verstoring rond de Straat van Hormuz kan de prijsdruk echter snel vergroten.

Webinar Energiemarkten

Op zoek naar meer verdieping? Op woensdag 25 november organiseert AgroEnergy een webinar over de energiemarkten. We praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen en verwachtingen voor de komende winter. Aan bod komen onder andere de prijzen van gas, elektriciteit en warmte, de leveringszekerheid van gas en ontwikkelingen op de EPEX-markt. Deelname is gratis.

Aanmelden webinar

De volgende marktvisie verschijnt op donderdag 22 oktober.